Góc ngồi ngoài trời của một căn nhà nghỉ trên đồi nên đặt ở chỗ bằng, gần bếp hoặc hiên để tiện mang đồ, có nắng sáng và bóng chiều; nền làm bằng sỏi, đá lát hoặc gỗ kê cao để không lầy khi mưa; che nắng bằng giàn cây leo hoặc một cây bóng mát đặt ở phía tây; chắn gió hồ bằng hàng cây bụi thấp ở hướng gió mạnh; và dọn sạch chỗ nước đọng quanh đó để buổi tối bớt muỗi.
Ở các căn nhà nghỉ, villa nhỏ, homestay quanh hồ Tà Đùng (xã Tà Đùng, tỉnh Lâm Đồng — trước 7/2025 là Đắk Som và Đắk R'Măng, huyện Đắk Glong, tỉnh Đắk Nông), khách thường dành nhiều thời gian ở ngoài trời: uống cà phê lúc sương còn trên mặt hồ, ăn tối ngoài sân, ngồi nói chuyện khi trời mát. Góc ngồi là phần khu vườn được dùng nhiều nhất. Bài này nói phần cảnh quan và trồng cây cho góc ngồi; chuyện chọn khung nhìn ra hồ là việc của trang khác, ở đây chỉ nhắc giữ cây thấp ở hướng nhìn.
Chọn chỗ đặt góc ngồi
Chỗ đẹp nhất trong vườn chưa chắc là chỗ ngồi được. Góc ngồi cần ba điều trước khi cần đẹp: mặt đất bằng hoặc dễ làm bằng, gần nhà để mang đồ ăn thức uống ra vào, và có lúc nắng lúc râm trong ngày. Một góc ở tít cuối vườn, phải đi xuống hai chục bậc, sẽ ít được dùng, nhất là khi trời tối hay vừa mưa.
Vùng đồi quanh hồ có nắng chiều khá gắt trong mùa khô, và gió từ mặt hồ thổi lên vào buổi chiều nhiều ngày khá mạnh. Đứng ở chỗ định đặt góc ngồi vào khoảng ba bốn giờ chiều một ngày mùa khô sẽ thấy ngay: nắng chiếu vào mặt hay sau lưng, gió có làm bay khăn bàn không. Buổi sáng, chỗ ngồi có nắng sớm sẽ dễ chịu vì sương và hơi lạnh đêm; buổi chiều thì nên có bóng.
Cũng nên để ý tiếng động và sự riêng tư. Góc ngồi sát đường thôn sẽ ồn tiếng xe, bụi; sát ranh nhà hàng xóm thì cả hai bên đều ngại. Nếu căn nhà có nhiều phòng cho thuê, góc ngồi chung nên cách cửa sổ phòng ngủ một khoảng để người ngồi khuya không làm phiền người ngủ sớm.
Chọn nền cho góc ngồi
Nền là thứ quyết định góc ngồi có dùng được sau mưa hay không. Đất đỏ trần ở vùng hồ khi ướt dính chân và trơn.
| Loại nền | Ưu điểm | Nhược điểm | Hợp khi |
|---|---|---|---|
| Sỏi, đá dăm rải dày có viền | Thoát nước ngay, rẻ, làm nhanh, hợp đất dốc nhẹ | Chân ghế lún, khó kéo ghế, cỏ mọc len nếu không lót | Góc ngồi nhỏ, ghế nặng ít di chuyển |
| Đá lát, phiến đá đặt trên nền cát | Chắc, đẹp, khô nhanh, ít bảo dưỡng | Công làm nhiều hơn, rêu nếu râm | Góc ngồi chính, dùng thường xuyên |
| Sàn gỗ kê cao | Ấm, hợp nhà gỗ, làm được trên đất dốc | Gỗ cần xử lý, bảo dưỡng; mối mọt nếu ẩm | Chỗ dốc không muốn đào đắp |
| Sân cỏ | Mát, mềm, rẻ | Lầy sau mưa, cỏ chết dưới chân ghế | Chỉ ngồi mùa khô, ghế xếp mang ra mang vào |
| Bê tông láng | Bền, dễ quét | Nóng, trơn khi ướt, nước chảy tràn ra mép | Khi có mái che và rãnh thoát quanh |
Dù chọn loại nào, nền góc ngồi nên dốc rất nhẹ về một phía để nước mưa thoát, mép nền có rãnh nhỏ hoặc dải sỏi dẫn nước ra bồn cỏ, không đổ xuống mái dốc trần.
Che nắng bằng giàn cây leo
Giàn cây leo là cách che nắng mát và đẹp cho góc ngồi, lại có hoa, có khi có trái. Khung giàn có thể bằng gỗ, tre già, sắt; cần chắc vì vùng hồ có gió mạnh và mưa giông, giàn nặng lá ướt sẽ đổ nếu chân giàn nông. Chân trụ nên chôn sâu, đổ bê tông nhỏ ở chân, mặt giàn đủ cao để người đứng không chạm đầu khi lá rủ xuống.
Cây leo nào cho giàn
Các loài leo giàn phổ biến ở vườn phía Nam và Tây Nguyên có hoa giấy (chịu nắng hạn rất tốt nhưng có gai, cần cắt tỉa thường), sử quân tử (hoa thơm, mọc nhanh), thiên lý (hoa ăn được, mát giàn), chanh dây (có trái, lá dày). Mỗi loài có tốc độ, độ nặng và cách tỉa khác nhau; vùng hồ thấp hơn Đà Lạt nhiều, nên ưu tiên các loài nhiệt đới quen thuộc này hơn là cây leo ôn đới. Không chắc loài nào hợp góc nhà mình thì trồng thử một gốc ở chân giàn trước.Đặt giàn ở phía nào
Giàn nên đặt ở phía tây hoặc tây nam của chỗ ngồi để chặn nắng chiều. Ở hướng nhìn ra hồ, để khoảng trống, không kéo dây leo rủ xuống chắn tầm mắt người ngồi. Lá rụng từ giàn rơi xuống bàn ghế, nên chọn bàn ghế dễ lau và quét nền thường xuyên vào mùa lá rụng.Chắn gió hồ mà không chắn mất khoảng thoáng
Hàng cây bụi ở hướng gió mạnh. Một hàng bụi cao ngang vai người ngồi, đặt cách chỗ ngồi vài bước ở hướng gió chiều, giảm gió đáng kể mà không bít lối nhìn.
Chắn gió xuyên, không chắn kín. Vách kín như tường làm gió cuộn xoáy phía sau. Hàng cây, phên tre thưa cho gió đi qua chậm lại thì êm hơn.
Dùng địa hình. Góc ngồi đặt hơi lùi vào dưới một bậc vườn, có bậc phía sau lưng, tự nhiên đã được che gió.
Kiểm tra gió theo mùa. Gió mùa khô và gió mùa mưa ở vùng hồ có thể thổi từ những hướng khác nhau. Ngồi thử ở góc ngồi vào cả hai mùa trước khi trồng hàng chắn gió lâu năm.
Giàn cây cũng là tấm chắn. Giàn leo phía tây vừa che nắng chiều vừa giảm gió ngang nếu dây leo phủ xuống thành một vách lá thưa ở cạnh giàn.
Đồ vật nhẹ phải cố định. Dù che, khăn bàn, đệm ghế nên có chỗ cất hoặc buộc; gió giông chiều mùa mưa đến rất nhanh.
Đặt cây chắn gió ở hai bên hông. Phía trước góc ngồi để cỏ, bụi thấp cho thoáng; hàng chắn đứng ở hông, đón đúng hướng gió chiều.
Bớt muỗi cho góc ngồi buổi tối
Vùng đồi quanh hồ có muỗi, nhiều nhất vào mùa mưa và lúc chạng vạng. Không có cách nào hết sạch muỗi ngoài trời, nhưng bớt được nhiều bằng việc dọn chỗ muỗi đẻ quanh góc ngồi. Muỗi đẻ ở nước đọng: đĩa lót chậu, lốp xe cũ, vỏ dừa, xô chậu ngửa, máng xối nghẹt, lu nước mưa không đậy, bẹ lá ở một số cây giữ nước. Một vòng kiểm tra mỗi tuần quanh nhà vào mùa mưa có tác dụng hơn nhiều so với đốt hương xua muỗi.
Gió giúp xua muỗi, nên góc ngồi thoáng một chút sẽ ít muỗi hơn góc kín bụi rậm. Bụi cây dày, cỏ cao sát chỗ ngồi là chỗ muỗi đậu ban ngày; phát gọn quanh góc ngồi, tỉa thưa bụi cây gần đó. Đèn ở góc ngồi nên là ánh sáng vàng ấm, đặt hơi xa chỗ ngồi, vì nhiều loài côn trùng bị ánh sáng trắng xanh thu hút hơn.
Nhiều người trồng sả, húng chanh, cây có mùi quanh chỗ ngồi với hy vọng xua muỗi. Những cây này thơm và dễ chịu, hái dùng được, nhưng tác dụng xua muỗi khi chỉ trồng trong chậu là hạn chế. Nên coi chúng là cây thơm cho góc ngồi, còn chống muỗi thì dựa vào dọn nước đọng, quạt, quần áo dài và kem chống muỗi cho người ngồi.
Ví dụ giả định: góc ngồi dưới hiên kéo dài ra vườn
Một ví dụ giả định. Căn nhà nghỉ có hiên hẹp, khách thích ngồi ngoài nhưng phía trước hiên là một bậc vườn đất trống, mưa thì lầy. Chủ nhà cho làm một nền đá lát nhỏ nối liền với hiên, đủ đặt một bàn sáu ghế, mặt nền dốc nhẹ ra phía vườn, mép có dải sỏi. Phía tây dựng một giàn tre già vững chân, trồng hai gốc sử quân tử; phía hướng gió chiều trồng một hàng bụi thấp cách nền vài bước. Hướng nhìn ra hồ để cỏ thấp.
Năm đầu giàn còn thưa, chủ nhà treo thêm một tấm lưới che nắng tạm ở phía tây. Sang năm thứ hai, giàn đã phủ được nửa, có hoa thơm buổi tối; tấm lưới được tháo bỏ. Hai chậu sả và một chậu húng đặt ở góc nền cho khách hái pha trà. Mỗi tuần người trông nhà quét nền, đổ nước đĩa lót, kiểm tra máng xối gần đó. Ví dụ này để hình dung trình tự, không phải mẫu thiết kế cố định.
Cây quanh góc ngồi: thơm, mát mà không bẩn
Cây quanh góc ngồi được nhìn gần, ngửi gần, chạm tay vào, nên chọn khác với cây ở xa. Ưu tiên loài lá sạch, ít rụng, không có gai, không có nhựa gây ngứa, không thu hút quá nhiều ong ngay sát chỗ ngồi. Rau thơm trong chậu như húng, tía tô, sả vừa thơm vừa hái được; vài bụi hoa thấp nở lâu như dừa cạn, mười giờ ở chỗ nắng làm viền màu. Một cây hoa thơm buổi tối đặt cách chỗ ngồi vài bước, như các loài leo giàn có hoa thơm, tạo cảm giác riêng cho góc ngồi lúc chiều tối.
Tránh đặt sát góc ngồi những cây rụng nhiều quả mềm, hoa nhớt, cây có nhựa dính rơi xuống bàn ghế, cây hay có sâu róm theo mùa. Cây ăn trái nên đặt ở vùng vườn xa hơn; quả chín rụng thu hút ruồi, kiến và cả ong vò vẽ. Bụi cây rậm sát chỗ ngồi vừa thành chỗ muỗi trú, vừa có khi là chỗ rắn nấp, nên giữ gốc bụi thoáng, cách chỗ ngồi một lối đi nhỏ.
Ở vùng hồ, nắng gió đổi rất nhanh theo mùa. Chậu cây quanh góc ngồi mùa khô cần tưới thường hơn cây trồng đất; nếu người trông nhà không ghé thường xuyên, trồng thẳng xuống bồn quanh nền góc ngồi sẽ bền hơn để nhiều chậu nhỏ.
Góc ngồi qua hai mùa
Mùa khô là mùa của góc ngồi: trời trong, ít mưa, buổi sáng có nắng ấm, buổi tối mát lạnh. Việc chính là che nắng chiều, chắn gió hồ, tưới cây giàn và chậu quanh đó, giữ nền sạch bụi đỏ. Cuối mùa khô, kiểm tra chân giàn, tỉa cành khô trên giàn và trên cây gần góc ngồi trước khi giông mùa mưa tới.
Mùa mưa, góc ngồi dùng ít hơn nhưng vẫn có những buổi chiều tạnh ráo rất đẹp. Việc chính là giữ nền khô: quét lá, khơi rãnh, chà rêu chỗ râm, đổ nước đọng trong đĩa lót và mọi vật chứa nước quanh đó để bớt muỗi. Đệm ghế, gối cất vào trong; bàn ghế gỗ kê cao chân hoặc phủ bạt khi nhà vắng lâu ngày. Giàn leo mùa này lớn nhanh, cần tỉa định kỳ để không quá nặng. Những buổi chiều tạnh mưa, sương lên từ mặt hồ khá sớm; một tấm chăn mỏng và đèn ấm ở góc ngồi giúp khách ngồi lâu hơn ngoài trời.
Câu hỏi thường gặp
Góc ngồi nên có mái che cố định không?
Mái cố định giúp ngồi được cả khi mưa phùn và giữ bàn ghế khô, nhưng là phần xây dựng, cần tính gió và thoát nước mái. Nhiều nhà kết hợp: một phần có mái gần hiên, phần còn lại là giàn cây thoáng để có nắng sáng.
Bàn ghế ngoài trời nên chọn chất liệu gì cho vùng hồ?
Vùng hồ ẩm mùa mưa và nắng gắt mùa khô, nên chọn đồ chịu nước, chịu nắng, nặng vừa đủ để không bị gió lật. Đồ gỗ cần xử lý và bảo dưỡng định kỳ; đồ kim loại cần sơn chống gỉ. Nên có chỗ cất đệm, gối khi không dùng.
Có nên làm góc ngồi ngay sát mép dốc nhìn xuống hồ không?
Chỗ sát mép dốc có cảnh đẹp nhưng cần lan can hoặc hàng rào chắn chắc chắn, nhất là khi có trẻ nhỏ, và nền phải không làm nặng thêm mép dốc. Mép dốc có dấu hiệu nứt, sụt thì không đặt góc ngồi ở đó.
Giàn cây leo có làm nhiều côn trùng không?
Giàn nhiều lá và hoa thu hút ong bướm, đôi khi có sâu, kiến. Phần lớn không gây hại cho người ngồi. Tỉa giàn thưa vừa phải, không để lá chạm nền, quét lá rụng thường xuyên là đủ giữ góc ngồi sạch.
Đốt hương muỗi ở góc ngồi có ổn không?
Hương muỗi là cách nhiều người dùng, nhưng khói ở chỗ ngồi gần có thể làm khó chịu người nhạy cảm và trẻ nhỏ. Nên đặt cuối hướng gió, xa chỗ ngồi, và ưu tiên dọn nước đọng, quần áo dài, kem chống muỗi.
Có thể đặt góc ngồi dưới gốc cây lớn không?
Được nếu cây khoẻ, không có cành khô, không phải loài hay gãy cành hoặc rụng quả to. Kiểm tra và tỉa cành khô trước mùa mưa bão, không đặt ghế ngay dưới cành lớn vươn ngang.