Hai bên lối vào và bậc lên nhà nghỉ trên đồi nên trồng cây bụi thấp hoặc thảm cây phủ đất, đặt lùi khỏi mép lối một khoảng để khi lớn không vươn ra lối; tránh cây có gai, cây rụng nhiều hoa quả trơn, cây rễ to sát bậc; và giữ cho lối có nắng, thoáng để rêu không bám làm trơn mùa mưa. Lối vào phải dễ đi trước, đẹp sau.
Nhà nghỉ, homestay quanh hồ Tà Đùng (xã Tà Đùng, Lâm Đồng — trước 7/2025 thuộc Đắk Som, Đắk R'Măng, huyện Đắk Glong, Đắk Nông) phần nhiều có lối vào dốc từ đường thôn lên, hoặc chỗ để xe ở dưới và bậc lên nhà ở trên. Mùa mưa đất đỏ trơn, sương sáng làm ướt mặt bậc tới gần trưa, khách lại hay kéo vali, bế con, đi đêm. Bài này nói phần trồng cây quanh lối; cách làm bậc bằng đá, gỗ, đất nện có bài riêng trong danh mục thiết kế vườn trên đất dốc.
Lối vào làm việc gì trong một khu vườn nhà nghỉ
Lối vào là phần khu vườn mà mọi người khách đều đi qua, thường vào lúc mệt sau quãng đường dài, tay xách đồ, mắt nhìn tìm cửa. Nó cần dẫn đường rõ ràng: đứng ở chỗ để xe là thấy ngay phải đi đâu. Cây trồng hai bên làm nhiệm vụ "vẽ" lối, như hai đường viền, nên cần đều, liền và thấp hơn tầm mắt.
Lối vào còn là chỗ khách bước đi trong những điều kiện khó nhất: trời tối mới tới nơi, mưa chiều, sương sớm. Cây hai bên không được che mất mép bậc, không được quệt nước ướt vào người, không có gai móc áo, không có rễ nhô lên làm vấp. Những đòi hỏi này quan trọng hơn chuyện hoa màu gì.
Cuối cùng, lối vào là chỗ người trông nhà đi qua hằng ngày, xe chở đồ lên xuống, có khi xe cứu hoả, xe cấp cứu phải vào. Cây hai bên lối xe nên chừa đủ bề ngang và chiều cao để xe lớn đi qua mà không quệt cành.
Chọn cây viền lối theo vị trí
Các loài dưới đây là loài phổ biến ở vườn phía Nam và Tây Nguyên. Vùng hồ Tà Đùng có gió và mùa khô rõ, nên trồng thử vài gốc trước khi trồng cả hàng.
| Vị trí | Yêu cầu | Có thể trồng | Nên tránh |
|---|---|---|---|
| Hai bên bậc lên nhà | Thấp, gọn, không vươn ra bậc | Cỏ lá gừng hoặc cỏ nhung làm viền, bụi thấp cắt tỉa được như chè tàu, mười giờ ở chỗ nắng | Hoa giấy, xương rồng, dứa cảnh có gai |
| Dọc lối đi bằng | Viền liền, cao ngang gối | Hàng chè tàu, dâm bụt cắt thấp, dừa cạn, cúc mùa mưa | Cây lan thân bò mạnh sẽ trùm lên lối |
| Hai bên lối xe | Chừa khoảng rộng, không cành thấp | Cỏ, bụi thấp lùi xa mép, cây bóng mát đặt lùi sâu | Cây có cành ngang thấp, cây rụng quả to |
| Đầu lối, cổng vào | Một điểm nhấn để khách nhận ra | Một bụi hoa lớn, một chậu lớn, giàn hoa leo nhỏ | Cây cao che mất lối, che tầm nhìn khi xe ra vào |
| Khúc quanh, chỗ dốc | Thấy được người đi ngược chiều | Cây bụi thấp hơn tầm mắt | Bụi rậm cao che khuất khúc quanh |
Cỏ viền hai bên lối là lựa chọn dễ chăm nhất. Hoa viền đẹp hơn nhưng cần người cắt tỉa đều, nếu không sau một mùa mưa hoa sẽ đổ rạp ra lối.
Giữ lối không trơn trong mùa mưa
Cho nắng chiếu tới mặt bậc. Rêu và lớp nhớt xanh bám trên bậc đá, bậc gỗ khi bậc bị che râm và ẩm quanh năm. Tỉa bớt tán cây trùm lên lối, đặc biệt là phía hướng nắng sáng, để mặt bậc khô được vào giữa ngày.
Không để đất, lá trôi lên bậc. Lớp đất đỏ mỏng trên bậc khi ướt trơn hơn cả rêu. Viền đất hai bên bậc phải được giữ bằng cỏ hoặc lớp phủ, mép bồn cây phải thấp hơn mặt bậc để nước bồn không chảy tràn lên.
Chọn cây ít rụng lá, hoa trên lối. Cây rụng nhiều hoa mềm hay quả nhỏ sát lối làm lối nhớt khi mưa. Những cây này nên đặt lùi khỏi lối hoặc ở phía dưới lối.
Quét lối theo lịch. Mùa mưa, người trông nhà nên quét lá và chà bậc định kỳ bằng chổi cứng, không cần hoá chất. Bậc có rêu dày thì chà với nước và để khô nắng.
Kiểm tra lối sau mưa lớn. Mép lối bị xói, đá bậc lỏng là chỗ dễ trượt chân. Sửa ngay trước khi có khách tới.
Trồng một hàng viền dọc lối đi từng bước
Áp dụng cho viền bụi thấp hai bên lối đi bằng hoặc bậc vườn rộng.
- Căng dây định mép. Căng dây song song với mép lối, cách mép lối khoảng nửa chiều rộng tán cây khi trưởng thành. Cây trồng sát mép thì một năm sau tán đã chiếm nửa lối.
- Đào rãnh trồng thay vì từng hố. Một rãnh dài cho cả hàng giúp đất tơi đều, cây đều nhau. Trên dốc, rãnh chạy theo lối, có bờ thấp phía dưới giữ nước.
- Trộn đất. Đất đào trộn phân hữu cơ hoai. Ở đất đỏ chặt, thêm ít đất mùn hoặc vỏ cà phê đã ủ.
- Trồng so le hai hàng nếu muốn viền dày. Hàng trong và hàng ngoài lệch nhau nửa khoảng, sau vài tháng khép thành viền liền.
- Phủ gốc và tưới. Phủ rơm hoặc vỏ cà phê đã ủ, chừa vòng hở quanh thân; tưới đẫm.
- Cắt tỉa lần đầu khi cây bén rễ. Cắt đầu ngọn để cây đâm nhánh thấp, viền dày từ gốc. Sau đó tỉa định kỳ giữ cao ngang gối.
Làm một đoạn ngắn trước, theo dõi một mùa xem loài đã chọn có hợp với nắng gió chỗ đó không, rồi mới trồng hết chiều dài lối.
Lối vào ban đêm và lối cho người lớn tuổi
Nhiều khách tới nhà nghỉ quanh hồ lúc trời đã tối. Cây viền sáng màu, như các bụi lá xanh nhạt hay hoa trắng, dễ nhìn thấy hơn dưới ánh đèn yếu so với lá sẫm. Đèn chiếu sát mặt đất dọc lối giúp thấy mép bậc mà không chói mắt; chi tiết đèn vườn có bài riêng trong danh mục này.
Lối cho ông bà, trẻ nhỏ
Nếu nhà nghỉ thường đón gia đình nhiều thế hệ, ít nhất một lối vào nên ít bậc, có chỗ vịn tay. Cây hai bên lối này nên là cỏ hoặc bụi rất thấp để người đi có thể bước sang bên khi cần, không có gai, không có chậu đặt sát mép. Mép bậc cuối cùng nên có màu hoặc vật liệu khác hẳn để mắt nhận ra.Chỗ để xe và lối xe
Chỗ đỗ xe nên trải đá dăm hoặc tấm lát có lỗ trồng cỏ, không để đất trần vì mùa mưa thành bùn, bánh xe kéo bùn đỏ lên tận hiên. Cây bóng mát cho chỗ đỗ xe đặt lùi về một phía, tránh loài rụng quả, chảy nhựa lên xe.Ví dụ giả định: lối từ chỗ để xe lên hiên
Một ví dụ giả định. Căn nhà nghỉ có chỗ để xe ở dưới, cách hiên khoảng hai chục bậc đá chia làm ba đoạn, giữa các đoạn có chiếu nghỉ nhỏ. Lúc mới làm, chủ nhà trồng hoa giấy hai bên bậc cho rực rỡ. Sau một năm, hoa giấy vươn ra trùm nửa bậc, khách kéo vali bị gai móc, người trông nhà phải cắt liên tục, và dưới tán hoa giấy mặt bậc luôn ẩm, có rêu.
Cách sửa trong ví dụ: dời hoa giấy ra phía ngoài, cho leo lên một giàn thấp đứng riêng ở chiếu nghỉ thứ hai, làm điểm nhấn nhìn từ dưới lên. Hai bên bậc trồng lại một dải cỏ lá gừng ở phía râm và cỏ nhung ở phía nắng, sát mép bậc, cắt thấp. Phía sau dải cỏ là hàng bụi thấp cắt tỉa được, lùi khỏi mép bậc chừng hai gang tay. Ở chân bậc dưới cùng và đầu bậc trên cùng đặt hai chậu lớn nặng, để khách nhận ra điểm bắt đầu và kết thúc của lối.
Sau một mùa mưa, mặt bậc khô nhanh hơn vì có nắng chiếu tới, rêu ít hẳn; người trông nhà chỉ còn cắt viền cỏ và tỉa hàng bụi vài tuần một lần. Lối nhìn không còn rực rỡ như năm đầu nhưng gọn, an toàn, và hoa giấy vẫn có chỗ đứng đẹp hơn. Đây là ví dụ để thấy cách nghĩ, không phải khuôn bắt buộc.
Những loại cây không nên đặt sát lối vào
Cây có gai, lá sắc. Hoa giấy, xương rồng, dứa cảnh, các loại cây lá nhọn cứng. Đặt lùi xa hoặc ở phía ngoài hàng rào.
Cây có nhựa mủ gây kích ứng. Một số cây cảnh có nhựa làm ngứa, rát da khi cành gãy, như nhựa trắng của cây sứ hay nhựa của vạn niên thanh lá đốm. Không cấm trồng, nhưng đừng đặt ở chỗ khách quệt tay qua, trẻ nhỏ bẻ cành.
Cây rụng quả to hoặc quả nhớt. Quả rơi xuống bậc làm trơn và bẩn; quả to rơi từ cao còn nguy hiểm. Cây ăn trái nên đặt ở vùng vườn, xa lối chính.
Cây rễ nổi mạnh. Rễ to chạy ngang dưới mặt đất có thể đẩy lệch bậc đá, làm nứt lối bê tông sau vài năm. Đặt các cây này xa lối.
Cây thu hút ong nhiều ngay mép lối. Bụi hoa mật ong bướm thích thì đẹp, nhưng ngay sát chỗ khách đi qua có thể gây lo cho người sợ ong; đặt lùi vào trong một chút.
Chăm viền lối theo mùa
Đầu mùa mưa là lúc viền lối lớn nhanh nhất. Cỏ viền cần cắt mỗi vài tuần, bụi viền cần tỉa ngọn để giữ cao ngang gối và không đổ ra lối khi lá ướt nặng. Đây cũng là lúc dặm cây chết trong mùa khô, vì cây mới trồng nhờ mưa mà bén rễ không cần tưới nhiều.
Giữa mùa mưa, việc chính là giữ cho lối khô và sạch: quét lá, chà rêu, khơi rãnh nhỏ hai bên bậc để nước không chảy tràn lên mặt bậc. Bụi viền rậm quá thì tỉa thưa bên trong cho gió lùa, bớt nấm bệnh. Sau những trận mưa lớn, nhìn lại mép lối xem có chỗ nào đất bồn bị cuốn lên bậc hay mép lối bị khoét.
Mùa khô, viền lối ở chỗ nắng gió dễ cháy lá. Phủ gốc bằng rơm hoặc vỏ cà phê đã ủ, tưới gốc vào sáng sớm ở những đoạn gần nhà. Không cắt viền quá thấp trong mùa khô. Cuối mùa khô là lúc sửa bậc lỏng, thay viền đá vỡ, chuẩn bị cho mùa mưa tới. Việc này nên xong trước những dịp nghỉ lễ mà nhà mình thường đón khách.
Câu hỏi thường gặp
Trồng hoa giấy hai bên bậc có được không?
Hoa giấy chịu nắng và hạn rất tốt, nhưng cành có gai và vươn dài. Trồng sát bậc thì sẽ móc áo, cào tay khách. Nên đặt hoa giấy lùi xa lối, cho leo giàn hoặc hàng rào, không đặt ngay mép bậc.
Lối vào dốc có nên trồng cỏ giữa các phiến đá không?
Cỏ giữa các phiến đá bước giúp giữ đất và mềm mắt. Chọn cỏ thấp chịu dẫm, cắt thường xuyên để cỏ không trùm lên mặt đá. Ở chỗ quá râm, cỏ khó sống và rêu dễ mọc, nên lót sỏi thay vì cỏ.
Rêu trên bậc đá có nên dùng hoá chất tẩy không?
Không cần. Hoá chất tẩy theo nước mưa chảy vào bồn cây và đất vườn. Chà bằng chổi cứng với nước, tỉa cây cho có nắng và giữ cho bậc khô thoát nước là đủ cho vườn nhà.
Cây bóng mát nên cách lối đi bao xa?
Tuỳ loài, nhưng nên đặt sao cho tán khi trưởng thành không trùm sát mặt lối và rễ không chạy dưới lối. Với cây có rễ to, càng lùi xa càng tốt; trong danh mục cây bóng mát của trang có bài riêng về chọn loài và khoảng cách.
Có nên đặt chậu cây hai bên bậc không?
Chậu lớn đặt ở đầu và cuối bậc làm điểm nhấn thì đẹp. Đặt chậu nhỏ trên từng bậc thì vướng chân, dễ đổ, lại khô nhanh mùa khô. Nếu đặt, chọn chậu nặng, đáy rộng, đặt sát mép ngoài.
Viền lối bằng đá xếp hay bằng cây đẹp hơn?
Mỗi cách một vẻ và có thể kết hợp: đá xếp thấp giữ đất và vẽ mép lối rõ ngay từ đầu, cây trồng phía sau đá làm mềm và che chân đá. Ở chỗ dốc, có đá viền giúp đất bồn không trôi lên lối.